درس پنجاه و چهارم « 1 » آشنايى به زمان قَالَ أميرالمؤمنين ( ع ) : « لَا بُدَّ لِلْعَاقِلِ مِنْ ثَلَاثٍ : أَنْ يَنْظُرَ فِى شَأْنِهِ وَ يَحْفَظَ لِسَانَهُ وَ يَعْرِفَ زَمَانَه » . « 2 » فرد عاقل و خردمند بايد سه خصلت داشته باشد : 1 . بايد در شخصيت خود بينديشد و صلاح و فساد حال خود را دريابد . 2 . زبانش را نگه دارد . 3 . زمانش را بشناسد . يكى از خصوصياتى كه در اين روايت مطرح شده « يَعْرِفَ زَمَانَه » است . اگر معناى اين عبارت حضرت را با بيان صد نفر هم بخواهند تبيين كنند باز نمىتوانند محتواى كامل آن را با تمام ابعادش ، ارائه كنند . اگرچه عبارت « آشنايى به زمان » از نظر لفظ كوتاه است ، ولى محتوا و معناى بسيار وسيع و گسترده اى در آن نهفته است . خداوند مىداند كه چه آثارى بر اين معنا مترتب است ! به طورى كه در تاريخ مىبينيم چه شخصيتهاى بزرگى كه همهء شرايط در آنان وجود داشت ، ولى به اين دليل كه عارف به زمانشان نبودند به تمام معنا سقوط كردند . كسى كه مىخواهد با چراغ عقل راه را بپيمايد بايد عارف به

--> ( 1 ) . اين درس در جلسات « دويست و هشتادو نهم » و « دويست و نود و چهارم » خارج اصول معظم له ايراد گرديده است . ( 2 ) . تحف العقول ، ص 200 .